Wat betekent een EPS in uw energiesysteem?

Een thuisbatterij is niet automatisch een noodstroomvoorziening. Wie zich afvraagt: wat betekent een EPS, komt al snel bij dat verschil uit. EPS staat voor Emergency Power Supply: een functie waarmee een batterij en omvormer bij stroomuitval geselecteerde verbruikers kunnen blijven voeden. Denk aan verlichting, internet, koelkast, een cv-regeling of een deel van de werkplek. Welke apparaten dat precies zijn, hangt af van het ontwerp van de installatie.

Dat klinkt eenvoudig, maar een goede EPS-oplossing vraagt meer dan alleen een batterij met een extra aansluiting. Vermogen, batterijcapaciteit, de indeling van de meterkast, de aanwezige zonnepanelen en de gewenste verbruikers moeten technisch op elkaar aansluiten. Juist daar ontstaat het verschil tussen een systeem dat op papier noodstroom heeft en een systeem dat tijdens een storing ook werkelijk bruikbaar is.

Wat betekent een EPS precies?

EPS is de afkorting van Emergency Power Supply, in het Nederlands meestal noodstroomvoorziening. Bij een uitval van het openbare elektriciteitsnet schakelt een geschikte hybride omvormer over naar een zelfstandige bedrijfsmodus. De batterij levert dan elektriciteit aan een aparte noodstroomuitgang of aan een vooraf aangewezen deel van de installatie.

Een EPS is dus geen extra hoeveelheid opgeslagen energie. Het is de techniek waarmee die opgeslagen energie veilig beschikbaar komt wanneer het net wegvalt. Zonder EPS-functie schakelt een standaard zonnepaneelinstallatie bij een stroomstoring uit. Dat is verplicht: een omvormer mag geen spanning terugleveren op een net waaraan monteurs mogelijk werken.

De term EPS wordt soms ook gebruikt voor geëxpandeerd polystyreen, een isolatiemateriaal. Binnen thuisbatterijen, omvormers en energiebeheer gaat het echter vrijwel altijd over Emergency Power Supply.

Van netgekoppeld naar eilandbedrijf

Tijdens normaal gebruik werkt een thuisbatterij samen met het openbare net. De batterij laadt bijvoorbeeld met zonne-energie, op gunstige momenten bij dynamische tarieven of om pieken in het verbruik te beperken. Bij netuitval moet die koppeling worden verbroken. De omvormer vormt daarna een klein, lokaal elektriciteitsnet: eilandbedrijf.

In die modus moet de omvormer zelf een stabiele spanning en frequentie maken. Hij moet bovendien bewaken dat het beschikbare vermogen niet wordt overschreden. Zet iemand tegelijk een waterkoker, oven en warmtepomp aan, dan kan de EPS-uitgang overbelast raken. Een goed ontworpen systeem voorkomt dat door vooraf duidelijke keuzes te maken over welke groepen wel en niet op noodstroom draaien.

EPS, back-up en UPS: vergelijkbare woorden, andere functie

In gesprekken worden EPS, back-up en UPS vaak door elkaar gebruikt. Toch zijn het geen volledig gelijke begrippen. EPS beschrijft meestal de noodstroomfunctie van een hybride omvormer en batterij. Back-up is een bredere term: die kan slaan op een noodstroomgroep, maar ook op een volledig pand dat tijdelijk door batterijopslag wordt gevoed.

Een UPS, of Uninterruptible Power Supply, is vooral bekend bij servers en netwerkapparatuur. Die is gemaakt om zeer kort, vrijwel zonder onderbreking, stroom te leveren. Een EPS-schakeling heeft vaak een korte omschakeltijd. Voor verlichting, koelkasten en de meeste huishoudelijke apparaten is dat geen probleem. Sommige gevoelige apparatuur kan wel herstarten als de omschakeling niet volledig onderbrekingsvrij is.

Ook de term noodstroom zegt nog niet alles. Bij sommige systemen is alleen een stopcontact op de omvormer beschikbaar. Dat is bruikbaar voor een losse lamp, telefoonlader of koelkast, maar het is iets anders dan vaste noodstroomgroepen in de woning of bedrijfspand. Vraag daarom niet alleen óf een batterij EPS heeft, maar vooral wat er bij uitval daadwerkelijk gevoed blijft.

Welke apparaten wilt u tijdens stroomuitval gebruiken?

De juiste EPS-capaciteit begint niet bij de batterijgrootte, maar bij het gewenste gebruik tijdens een storing. Een woning hoeft niet altijd volledig door te draaien. Vaak is het praktischer om kritische verbruikers beschikbaar te houden: internet, verlichting, koelkast, enkele wandcontactdozen en eventueel de regeling van een warmtepomp of andere installatie.

Voor een bedrijf kan de prioriteit heel anders liggen. Daar kan een netwerk, kassasysteem, toegangscontrole, koelcelregeling of beveiliging belangrijker zijn dan alle algemene verlichting. Een grote belasting zoals een elektrische boiler, inductiekookplaat, sauna of meerdere laadpunten maakt een volledige back-up technisch zwaarder en duurder. Soms is het mogelijk, maar niet altijd logisch.

Het benodigde vermogen wordt uitgedrukt in kilowatt. Dat bepaalt hoeveel apparaten tegelijkertijd kunnen draaien. De batterijcapaciteit, uitgedrukt in kilowattuur, bepaalt hoe lang dat kan. Een batterij van 10 kWh kan dus voldoende energie bevatten voor vele uren beperkt verbruik, terwijl de omvormer met 3 kW te klein kan zijn om gelijktijdig zware apparaten te starten.

Vergeet startstromen en fasen niet

Niet elk apparaat vraagt een constant vermogen. Pompen, koelingen en sommige motoren kunnen bij het starten kort veel meer vermogen vragen. De noodstroomomvormer moet die piek aankunnen. Daarnaast zijn veel woningen en bedrijfspanden aangesloten op drie fasen. Een EPS-oplossing kan enkelfasig of driefasig zijn, met grote gevolgen voor welke groepen bruikbaar blijven.

Bij een driefasige installatie is het niet verstandig om ervan uit te gaan dat elke groep automatisch noodstroom krijgt. De gekozen omvormer, de verdeling in de groepenkast en de manier waarop de noodstroomvoorziening wordt aangesloten bepalen de mogelijkheden. Dit vraagt om een ontwerp op basis van de werkelijke installatie, niet op basis van alleen het jaarverbruik op de energierekening.

Zonnepanelen tijdens een storing: wel of niet blijven opwekken?

Een veelgestelde vraag is of zonnepanelen tijdens een stroomstoring de batterij kunnen blijven laden. Dat kan, maar alleen als omvormer, batterij en EPS-functie dit ondersteunen en goed zijn geconfigureerd. In eilandbedrijf moet de omvormer vraag en aanbod zelf in balans houden. Er is immers geen openbaar net meer dat overtollige energie kan opnemen.

Stel dat de batterij bijna vol is, de zon fel schijnt en er weinig verbruik is. Dan moet het systeem de productie van zonnepanelen kunnen terugregelen. Niet iedere combinatie van bestaande zonnepaneelomvormer, batterij en noodstroomvoorziening kan dat. Bij sommige opstellingen wordt alleen de batterij gebruikt tijdens de storing en vallen de zonnepanelen alsnog uit. Dat is geen fout, maar wel een beperking die vooraf duidelijk moet zijn.

Voor langere storingen is actieve zonne-opwek in eilandbedrijf waardevol. Voor een korte onderbreking is vooral voldoende batterijcapaciteit en betrouwbaar schakelen van belang. De beste keuze hangt dus af van het doel van de noodstroomvoorziening.

De meterkast en veiligheid zijn onderdeel van de oplossing

Een EPS-installatie moet voorkomen dat stroom uit de batterij terug het openbare net in gaat. Hiervoor is een correcte netontkoppeling nodig. Ook moeten beveiligingen, aardingsvoorzieningen, aardlekschakelaars en de verdeling van de groepen passen bij de gekozen omvormer en de geldende NEN 1010-eisen.

In de praktijk betekent dit vaak dat er in of nabij de meterkast aanpassingen nodig zijn. Soms is een aparte noodstroomverdeler de overzichtelijkste oplossing. Soms kunnen bestaande groepen worden overgezet naar een back-updeel van de verdeler. Welke aanpak passend is, hangt onder meer af van de ruimte in de kast, het type aansluiting, het aantal fasen en toekomstige plannen zoals een laadpaal, warmtepomp of uitbreiding van batterijopslag.

Een installatie die alleen technisch werkt, is niet voldoende. Ook de bediening moet duidelijk zijn. Bewoners of medewerkers moeten weten welke groepen tijdens een storing beschikbaar zijn, wat de vermogensgrens is en welke grote verbruikers beter uitblijven. Zo voorkomt u teleurstelling op het moment dat noodstroom nodig is.

Wanneer is een EPS-functie een verstandige keuze?

EPS is vooral interessant als continuïteit waarde heeft. Dat kan comfort zijn - licht, internet en koeling blijven beschikbaar - maar ook bedrijfszekerheid. Denk aan een thuiskantoor, apparatuur die niet ongecontroleerd mag uitvallen of een bedrijfspand waar een korte stroomonderbreking direct gevolgen heeft voor de bedrijfsvoering.

Tegelijkertijd is EPS niet voor iedere batterij-installatie noodzakelijk. Als het doel uitsluitend is om zelf opgewekte energie slimmer te gebruiken, dynamische tarieven te benutten of piekverbruik te beperken, kan een systeem zonder uitgebreide noodstroomfunctie beter passen. De extra techniek, aanpassingen in de verdeler en gewenste back-upcapaciteit maken een EPS-oplossing complexer.

Bij B.Y. Roersen Duurzame Energie begint een advies daarom met de vraag wat tijdens een storing werkelijk moet blijven werken. Niet met een standaard batterijpakket. Vanuit die prioriteiten is te bepalen welk vermogen, welke batterijcapaciteit en welke aanpassing aan de elektrische installatie nodig zijn.

Wie EPS overweegt, doet er goed aan een concrete storingssituatie voor te stellen: welke apparaten moeten na vijf minuten nog werken, welke na vijf uur, en welke mogen juist uitblijven? Dat gesprek levert meestal een betere installatie op dan alleen kiezen voor de grootste batterij.